Χαλκός

27/11/2013 09:55

Περιγραφή
Ο Χαλκός είναι ένα απαραίτητο ιχνοστοιχείο για τους ανθρώπους και τα ζώα. Η περιεκτικότητα των ιστών σε χαλκό ποικίλλει ανάλογα με την ηλικία. Σε μεγαλύτερη συγκέντρωση βρίσκεται στο ήπαρ και σε μικρότερες ποσότητες στον εγκέφαλο, στην καρδιά, στα νεφρά και στο σπλήνα. Ο χαλκός είναι ένα κρίσιμο λειτουργικό συστατικό διάφορων απαραίτητων ενζύμων, που είναι γνωστά ως χαλκοένζυμα για : Ενεργειακή παραγωγή, Σχηματισμό συνδετικού ιστού, Μεταβολισμό σιδήρου, Κεντρικό νευρικό σύστημα, Ρύθμιση της έκφρασης των γονιδίων, Αντιοξειδωτική Δράση. Συµβάλλει στον σχηµατισµό και στην απόθεση µετάλλων στα οστά και επίσης στη διατήρηση της ακεραιότητας του συνδετικού ιστού του καρδιαγγειακού συστήµατος. Ο χαλκός προωθεί την απορρόφηση σιδήρου και είναι απαραίτητος για τη σύνθεση αιµοσφαιρίνης. Παίρνει µέρος στο σχηµατισµό της µελανίνης, στο µεταβολισµό της χοληστερόλης και της γλυκόζης. Στο κεντρικό νευρικό σύστηµα (ΚΝΣ) απαιτείται για το σχηµατισµό µυελίνης και είναι σηµαντικός για τη φυσιολογική µεταφορά των νευρικών ώσεων. Ο χαλκός έχει προοξειδωτικές επιδράσεις in vitro, αλλά αντιοξειδωτικές επιδράσεις in vivo. Υπάρχουν επίσης αρκετά στοιχεία που υποδεικνύουν ότι απαιτείται χαλκός για τη διατήρηση αντιοξειδωτικών δράσεων µέσα στο ανθρώπινο σώµα.

Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη
Η συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη για ενήλικες και εφήβους τίθεται στα 2 – 4 mg/ημέρα. Για τα παιδιά κυμαίνεται μεταξύ 0,7 – 2 mg/ημέρα. Για τα νεογέννητα μέχρι 6 μηνών η πρόσληψη είναι 0,4 – 0,6 mg/ημέρα και από 6 – 12 μηνών 0,6 – 0,7 mg/ημέρα.

Πηγές χαλκού στα τρόφιμα
Ο χαλκός βρίσκεται σε μια ευρεία ποικιλία των τροφίμων και είναι πιο άφθονος στα κρέατα, τα οστρακόδερμα, τα καρύδια και τους σπόρους. Τα δημητριακά με πίτουρα σίτου και ολόκληρα τα προϊόντα σιταριού είναι επίσης καλές πηγές χαλκού. Οι συγκεντρώσεις στα φυτά μπορούν να ποικίλουν από μέρος σε μέρος επειδή η περιεκτικότητα του εδάφους σε ορυκτά ποικίλλει γεωγραφικά.

Απορρόφηση
Ο χαλκός απορροφάται κυρίως στο λεπτό έντερο, µε µια µικρή ποσότητα αυτού να απορροφάται στο στοµάχι. Η απορρόφηση πραγµατοποιείται πιθανόν µέσω σύνδεσης σε φορέα µεταφοράς σε χαµηλές συγκεντρώσεις, και µέσω παθητικής διάχυσης σε υψηλές συγκεντρώσεις. Η απορρόφησή του ποικίλλει ανάλογα με την ποσότητα που προσλαμβάνεται. Έτσι σε λήψη 7,5mg χαλκού απορροφάται το 12% ενώ σε λήψη 0,8mg απορροφάται το 56%. Η απορρόφησή του μπορεί να φτάσει και το 71% αν η λήψη του είναι μεταξύ 0,96mg –1,2mg την ημέρα. Η απορρόφηση του χαλκού πιθανόν να µειώνεται λόγω παρουσίας αλάτων του φυτικού οξέος (βρίσκονται σε τρόφιµα πλούσια σε φυτικές ίνες), καθώς και από την παρουσία πολυσακχαριτών εκτός του αµύλου (διαιτητικές ίνες), αλλά οι συνιστώµενες προσλήψεις για τρόφιµα που περιέχουν φυτικές ίνες πιθανότατα δεν θέτουν την απορρόφηση του χαλκού σε κίνδυνο.

Απέκριση
Η απέκκριση του χαλκού γίνεται διαµέσου της χολής στα κόπρανα. Μικρές ποσότητες εκκρίνονται στα ούρα, στον ιδρώτα και από τα νεκρά κύτταρα της επιδερµίδας.

Αλληλεπιδράσεις με άλλα στοιχεία
Ο χαλκός αλληλεπιδρά με το σίδηρο καθώς η επαρκής θρεπτική θέση του χαλκού εμφανίζεται να είναι απαραίτητη για τον κανονικό μεταβολισμό του σιδήρου και το σχηματισμό των ερυθρών αιμοσφαιρίων του αίματος. Η αναιμία είναι ένα κλινικό σημάδι της ανεπάρκειας χαλκού και ο σίδηρος έχει βρεθεί ότι συσσωρεύεται στο συκώτι των ζώων με ανεπάρκεια χαλκού, δείχνοντας ότι ο χαλκός (πιθανώς υπό μορφή πρωτεολυτικού ενζύμου του ορού) απαιτείται για τη μεταφορά σιδήρου στο μυελό των οστών για το σχηματισμό ερυθρών αιμοσφαιρίων του αίματος.
Ο ψευδάργυρος φαίνεται ότι εμποδίζει την απορρόφηση του χαλκού. Οι υψηλές από διατροφικά συμπληρώματα προσλήψεις ψευδάργυρου (50 mg /ημέρα ή περισσότερο) για εκτεταμένες χρονικές περιόδους μπορούν να οδηγήσουν στην ανεπάρκεια χαλκού. Η υψηλή πρόσληψη χαλκού δεν έχει βρεθεί για να έχει επιπτώσεις στη θρεπτική θέση του ψευδάργυρου.

Ανεπάρκεια
Κλινικά η εμφανής ανεπάρκεια χαλκού είναι σχετικά ασυνήθιστη. Τα επίπεδα χαλκού του ορού και τα επίπεδα του πρωτεολυτικού ενζύμου του ορού μπορούν να μειωθούν στο 30% του κανονικού σε περιπτώσεις σοβαρής ανεπάρκειας χαλκού. Ένα από τα πιο κοινά κλινικά σημάδια της ανεπάρκειας χαλκού είναι μια αναιμία που δεν ανταποκρίνεται στη θεραπεία σιδήρου αλλά διορθώνεται από τη συμπλήρωση χαλκού. Η ανεπάρκεια χαλκού μπορεί επίσης να οδηγήσει σε μη ομαλούς χαμηλούς αριθμούς λευκών αιμοσφαιρίων γνωστών ως φαγοκύτταρα (φαγοκυτταρική πενία), μια πάθηση που μπορεί να συνοδευτεί από την αυξανόμενη ευαισθησία στη μόλυνση. Επίσης η ανεπάρκεια χαλκού οδηγεί σε εμφάνιση αποχρωματισμού δέρματος και μαλλιών, μειωμένη λειτουργία ανοσοποιητικού συστήματος. Η οστεοπόρωση και άλλες ανωμαλίες της ανάπτυξης των οστών σχετικές με την ανεπάρκεια χαλκού είναι οι πιο κοινές στα ανεπαρκή σε χαλκό νήπια με χαμηλό βάρος γέννησης και τα μικρά παιδιά. Το γάλα της αγελάδας είναι σχετικά φτωχό σε χαλκό και οι περιπτώσεις της ανεπάρκειας χαλκού έχουν αναφερθεί στα υψηλού κινδύνου νήπια και τα παιδιά που ταΐζονται μόνο με γάλα αγελάδας.

Τοξικότητα
Σε υπερβολικές δόσεις µπορεί να παρατηρηθεί: Επιγαστραλγία, ανορεξία, ναυτία, εµετός και διάρροια, ηπατική τοξικότητα και ίκτερος, υπόταση, αιµατουρία (αίµα στα ούρα, πόνος κατά την ούρηση), µεταλλική γεύση, σπασµοί και κώµα.

Leave a Reply